Azərbaycanın ən gözəl kəndləri: ənənələrin, sənətkarlığın və təbiətin qorunduğu 20 məkan
Azərbaycan təkcə Bakı, müasir kurortlar və Xəzər dənizi ilə tanınmır. Ölkənin müxtəlif bölgələrində əsrlər boyu öz simasını qoruyub saxlamış kəndlər var. Bu kəndlərdə qədim sənətkarlıq ənənələri yaşadılır, milli memarlıq qorunur, insanların gündəlik həyatı isə şəhərlərdə artıq çoxdan dəyişmiş adətləri bu gün də yaşadır. Böyük və Kiçik Qafqaz dağlarının qoynunda yerləşən bu yaşayış məntəqələri meşələri, çayları, şəlalələri və heyrətamiz mənzərələri ilə Azərbaycanın fərqli üzünü göstərir.
Bu məqalədə Azərbaycanda mütləq görməyə dəyər ən gözəl və maraqlı 20 kəndi topladıq. Siyahıya yüksək dağ kəndləri, qədim tarixə malik yaşayış məntəqələri, sənətkarlıq mərkəzləri və özünəməxsus mədəniyyəti ilə seçilən kəndlər daxildir. Əgər ölkəni yalnız məşhur turizm istiqamətləri ilə deyil, onun həqiqi ruhu ilə tanımaq istəyirsinizsə, bu marşrut sizin üçün ideal seçim olacaq.
1. Xınalıq - Qafqazın ən yüksək dağ kəndlərindən biri
Quba rayonunda, dəniz səviyyəsindən təxminən 2 350 metr yüksəklikdə yerləşən Xınalıq Azərbaycanın və bütün Qafqazın ən qədim yaşayış məskənlərindən hesab olunur. Tarixi minilliklərə gedib çıxan bu kənd həm özünəməxsus dili, həm də qədim adət-ənənələri ilə seçilir. Xınalıq dili dünyanın ən nadir dillərindən biri hesab olunur və yalnız burada danışılır.
Kəndin daş evləri dik dağ yamacında pilləvari şəkildə tikilib. Bir evin damı yuxarıdakı ev üçün həyət rolunu oynayır və bu memarlıq üslubu Xınalığın ən fərqli xüsusiyyətlərindən biridir. Buraya aparan yol boyunca dərin dərələr, alp çəmənlikləri və möhtəşəm Qafqaz mənzərələri açılır ki, bu da səfərin özünü belə unudulmaz edir.
2. Lahıc - Azərbaycanın misgərlik mərkəzi
İsmayıllı rayonunda yerləşən Lahıc əsrlərdir misgərlik sənəti ilə məşhurdur. Burada ustalar bu gün də əl üsulu ilə mis qablar, samovarlar, bəzək əşyaları və müxtəlif dekorativ məmulatlar hazırlayırlar.
Daş döşənmiş küçələr, taxta eyvanlı qədim evlər və nəsildən-nəslə ötürülən emalatxanalar kəndə xüsusi ab-hava bəxş edir. Lahıc həm də Azərbaycanda əl işləri və orijinal suvenirlər almaq üçün ən yaxşı ünvanlardan biri hesab olunur.
3. Basqal - kəlağayının vətəni
İsmayıllı rayonunun qədim yaşayış məntəqələrindən olan Basqal ən çox milli ipək baş örtüyü – kəlağayı ilə tanınır. Kəlağayı sənəti UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs Siyahısına daxil edilib və bu ənənə bu gün də Basqalda yaşadılır.
Kənddə fəaliyyət göstərən emalatxanalarda ipəyin boyanması, naxışların vurulması və hazır kəlağayının hazırlanması prosesini yaxından izləmək mümkündür. Basqal dar daş küçələri, qədim evləri və sakit dağ atmosferi ilə də turistlərin sevimli istiqamətlərindən biridir.
4. Kiş - Qafqazın ən qədim xristian məbədlərindən birinin yerləşdiyi kənd
Şəki şəhərinin yaxınlığında yerləşən Kiş kəndi qədim Alban məbədi ilə məşhurdur. Tarixçilərin fikrincə, bu tikili Qafqazda xristianlığın ilk dövrlərinə aid ən mühüm dini abidələrdən biridir və bu gün muzey kimi fəaliyyət göstərir.
Kənd özü də sakit atmosferi, dağ çayı, yaşıllıqları və meyvə bağları ilə seçilir. Şəkiyə gələn turistlərin əksəriyyəti Kişi də marşrutlarına əlavə edir, çünki buraya cəmi bir neçə dəqiqəyə çatmaq mümkündür.
5. İlisu - dağların qoynunda qədim sultanlığın izi
Qax rayonunda yerləşən İlisu vaxtilə İlisu Sultanlığının paytaxtı olub. Bu gün kənddə həmin dövrü xatırladan qədim müdafiə qüllələri, daş körpülər və tarixi tikililər qorunub saxlanılıb.
Kəndin yaxınlığında Azərbaycanın ən məşhur təbiət abidələrindən biri olan Ram-Rama şəlaləsi yerləşir. Dağ yollarında gəzintidən sonra yerli balı, ev pendiri və Qax bölgəsinə məxsus milli yeməkləri dadmaq isə səfərin ayrılmaz hissəsinə çevrilir.
6. Nic - udinlərin mədəniyyətini yaşadan kənd
Qəbələ rayonunda yerləşən Nic kəndi Qafqazın ən qədim xalqlarından biri olan udinlərin ən böyük yaşayış məntəqəsidir. Burada udin dili, milli adətlər, dini ənənələr və qədim mətbəx bu gün də qorunub saxlanılır.
Kəndin ən məşhur abidəsi bərpa olunmuş Çotari kilsəsidir. Bu məbəd Azərbaycanın multikultural irsinin mühüm simvollarından hesab olunur. Nicdə gəzərkən geniş həyətyanı sahələri olan evləri, qoz və fındıq bağlarını görmək, həmçinin yerli ailələrin hazırladığı ənənəvi yeməkləri dadmaq mümkündür.
7. Laza - Şahdağın ətəyində yerləşən mənzərəli dağ kəndi
Qusar rayonundakı Laza kəndi Şahdağ Milli Parkının yaxınlığında yerləşir və Azərbaycanın ən təsirli təbiət mənzərələrindən birinə malikdir. Kəndi əhatə edən sıldırım qayalar, yüksək zirvələr və gur dağ çayları buranı aktiv istirahət həvəskarlarının sevimli məkanına çevirib.
Lazanın əsas görməli yerləri eyni adlı şəlalələrdir. Yaz aylarında qar suları ilə qidalanan bu şəlalələr daha gur axır və fotoqrafların ən çox üz tutduğu məkanlardan olur. Yay mövsümündə kənd trekking və dağ yürüşləri üçün əlverişlidir, qışda isə Şahdağ xizək kurortuna gələn turistlər burada da dayanırlar.
8. Qrız - Böyük Qafqazın ucqar dağ kəndi
Quba rayonunda yerləşən Qrız kəndi uzun illər çətin yol şəraiti səbəbindən xarici təsirlərdən uzaq qalıb. Bunun nəticəsində kənd öz qədim memarlığını, yaşayış tərzini və ənənələrini qoruyub saxlaya bilib.
Buraya gələnlər əsasən dağ yürüşləri, təmiz hava və möhtəşəm panoramalara görə Qrızı seçirlər. Yaz və payız aylarında kənd ətrafındakı dağ yamacları xüsusilə gözəl görünür və fotoqrafiya həvəskarları üçün ideal şərait yaradır.
9. İvanovka - Azərbaycanın ən məşhur rus kəndi
İsmayıllı rayonunda yerləşən İvanovka XIX əsrdə rus köçkünləri tərəfindən salınıb. Bu gün də kənddə rus memarlıq üslubu, geniş küçələr və həmin dövrdən qalan həyat tərzinin izləri hiss olunur.
İvanovka xüsusilə süd məhsulları ilə tanınır. Buraya gələn turistlər yerli pendir, xama, kərə yağı və bal almağı üstün tuturlar. Kənd həm tarixi, həm də kənd təsərrüfatı ənənələri ilə Azərbaycanın fərqli yaşayış məntəqələrindən biri hesab olunur.
10. Sarıbaş - Qaxın meşələr arasında gizlənən kəndi
Qax rayonunun dağlıq hissəsində yerləşən Sarıbaş Azərbaycanın ən sakit və təbiətlə iç-içə olan kəndlərindən biridir. Buraya gedən yol sıx meşələr, dağ çayları və qayalı dərələr arasından keçir.
Yaz və yay aylarında kənd yaşıl təbiəti ilə seçilir, payızda isə meşələr sarı və qırmızı rənglərə bürünərək möhtəşəm mənzərə yaradır. Kütləvi turizmdən uzaq olduğu üçün Sarıbaş kənd həyatını olduğu kimi görmək istəyənlər üçün ideal istiqamətdir.
11. Qalaybulaq - qərb bölgəsinin sakit guşəsi
Tovuz rayonunda yerləşən Qalaybulaq kəndi üzüm bağları, meyvə bağçaları və təpəlik mənzərələri ilə seçilir. Bölgə Azərbaycanın əsas üzümçülük və şərabçılıq mərkəzlərindən biri hesab olunur.
Kəndə səfər edənlər yaxınlıqdakı şərab istehsalı müəssisələrini ziyarət edə, yerli məhsulları dada və qərb bölgəsinin kənd həyatını yaxından tanıya bilərlər.
12. Qala - Bakının yaxınlığında açıq səma altında tarix
Abşeron yarımadasında yerləşən Qala kəndi paytaxtdan uzaqlaşmadan qədim Azərbaycan kəndinin necə göründüyünü öyrənmək üçün ən yaxşı məkanlardan biridir.
Buradakı Açıq Səma Altında Arxeoloji-Etnoqrafik Muzey Kompleksində qədim yaşayış evləri, su quyuları, saxsı emalatxanaları, dəmirçi sexləri və müxtəlif dövrlərə aid məişət əşyaları nümayiş olunur. Qala kəndi Bakıda istirahət edən turistlər üçün ən maraqlı birgünlük marşrutlardan biri hesab edilir.
13. Avar - Böyük Qafqazın ətəyində sakit dağ kəndi
Qax rayonunda yerləşən Avar kəndi sıx meşələr, dağ yamacları və təmiz bulaqları ilə seçilir. Bura daha çox sakitlik, təmiz hava və təbiətlə baş-başa qalmaq istəyən səyahətçilər üçün uyğundur. Yaz aylarında meyvə bağları çiçəklənir, yayda isə dağ havası isti günlərdə belə sərin və rahat olur. Kənddə ənənəvi kənd həyatı və qonaqpərvərlik bu gün də qorunub saxlanılır.
14. Lerik rayonunun dağ kəndləri - uzunömürlülər diyarı
Lerik rayonu dünyanın ən məşhur uzunömürlülük bölgələrindən biri kimi tanınır. Rayonun müxtəlif dağ kəndləri Talış dağlarının meşələri ilə əhatə olunub və öz təmiz havası, bulaqları və sakit atmosferi ilə seçilir.
Bu kəndlərdə yerli sakinlər əsrlərdir arıçılıq, çayçılıq və bağçılıqla məşğul olurlar. Buraya gələn turistlər təbii bal, dağ çayı, mürəbbələr və bölgəyə məxsus ev yeməklərini dada bilərlər.
15. Dəmirçi - Şamaxının ən mənzərəli kəndlərindən biri
Şamaxı rayonunda yerləşən Dəmirçi kəndi dağ meşələri, sərin iqlimi və təbiəti ilə məşhurdur. Kəndə aparan yol Azərbaycanın ən gözəl dağ marşrutlarından biri hesab olunur və yol boyu bir neçə baxış meydançası yerləşir.
Dəmirçi qədim daş evləri, bulaqları və təmiz havası ilə xüsusilə yay aylarında istirahət üçün əlverişli istiqamətlərdən biridir. Payız mövsümündə isə meşələrin rəngarəng mənzərəsi kəndə xüsusi gözəllik verir.
16. Mucu - Qəbələnin az tanınan incilərindən biri
Qəbələ rayonunda yerləşən Mucu kəndi turistlər arasında çox məşhur olmasa da, təbiəti və sakit atmosferi ilə seçilir. Kənd dağların ətəyində yerləşir və ətrafı meyvə bağları, meşələr və bulaqlarla əhatə olunub.
Burada ənənəvi kənd memarlığı qorunub saxlanılıb. Mucuya səfəri Qəbələnin digər görməli yerləri ilə birlikdə planlaşdırmaq rahatdır və bu, bölgəni daha yaxından tanımağa imkan verir.
17. Cek - qədim dağ kəndi
Quba rayonunda yerləşən Cek kəndi Azərbaycanın ən qədim yüksək dağ yaşayış məntəqələrindən biridir. Uzun illər əlçatmaz mövqedə yerləşdiyi üçün burada yerli adətlər və memarlıq öz ilkin görünüşünü qoruyub saxlayıb.
Cek kəndi xüsusilə trekking həvəskarları arasında məşhurdur. Dağ cığırları, təmiz bulaqlar və Qafqaz zirvələrinə açılan mənzərələr buranı aktiv istirahət üçün ideal məkana çevirir.
18. Amsar - Qubanın alma bağları arasında
Quba rayonundakı Amsar kəndi alma bağları ilə tanınır. Yaz aylarında minlərlə alma ağacının çiçəkləməsi kəndi ağ və çəhrayı rəngə bürüyür, payızda isə məhsul mövsümü başlayır.
Burada yerli fermerlərdən təzə alma, mürəbbə, şirə və digər təbii məhsullar almaq mümkündür. Amsar həm də Quba və Xınalıq istiqamətində səyahət edənlər üçün rahat dayanacaqdır.
19. Qəçrəş - Qubanın ən məşhur təbiət guşələrindən biri
Qəçrəş kəndi Quba rayonunun ən çox ziyarət olunan yerlərindən biridir. Sıx meşələr, Qudyalçay çayı və dağ mənzərələri bu ərazini ilin bütün fəsillərində cəlbedici edir.
Kənd yaxınlığında milli mətbəx təqdim edən ailə restoranları fəaliyyət göstərir. Burada sac, kabab, qutab və çay kənarında hazırlanan təzə alabalıq turistlərin ən çox sifariş etdiyi yeməklər sırasındadır.
20. Nügədi - Qubanın sakit kənd həyatı
Nügədi kəndi Quba şəhərinin yaxınlığında yerləşir və alma bağları, qoz ağacları və kənd həyatının sakit ritmi ilə seçilir. Burada yerləşən kiçik qonaq evləri və ailə tipli istirahət məkanları bölgəni daha yaxından tanımaq istəyən səyahətçilər üçün yaxşı seçimdir.
Nügədi həm Quba şəhərinə, həm də Xınalıq, Qəçrəş və digər görməli yerlərə yaxın yerləşdiyi üçün şimal bölgəsini kəşf etmək üçün əlverişli başlanğıc nöqtəsi hesab olunur.
Azərbaycanın ən gözəl kəndləri üzrə marşrutu necə planlaşdırmaq olar
Bir səfər ərzində bütün iyirmi kəndi ziyarət etmək çətin olduğundan, marşrutu regionlar üzrə planlaşdırmaq daha rahatdır. Ölkənin şimalına səyahət edirsinizsə, Xınalıq, Qəçrəş, Amsar, Nügədi, Cek və Qrız kəndlərini bir marşrutda birləşdirə bilərsiniz. Şəki və Qax istiqamətini seçənlər üçün Kiş, İlisu, Sarıbaş və Avar ideal seçimdir. İsmayıllı rayonunda Lahıc, Basqal və İvanovkanı bir gün ərzində görmək mümkündür, Qəbələ səfəri isə Nic və Mucu kəndlərinin ziyarəti ilə tamamlanır. Belə planlaşdırma sayəsində Böyük Qafqazın yüksək dağ kəndlərini, qədim sənətkarlıq mərkəzlərini və Azərbaycanın müxtəlif bölgələrinin özünəməxsus həyat tərzini bir səfərdə kəşf edə bilərsiniz. Marşrutların əksəriyyəti avtomobillə rahat keçilir, gecələmək üçün isə yaxınlıqdakı şəhərlərdə yerləşən otelləri seçərək hər gün fərqli istiqamətdə səyahət etmək mümkündür.